อยู่กรุงเทพฯ ไม่กี่วัน คุณก็ได้พบสาวประเภทสองไปแล้วโดยไม่ทันคิด ที่เคาน์เตอร์ร้านค้า ที่แผนกต้อนรับโรงแรม ในโฆษณาทีวี บนเวทีคาบาเร่ต์ ความเปิดกว้างเรื่องเพศของไทยทำให้ผู้มาเยือนหลายคนตั้งตัวไม่ทัน และคำที่ใช้เรียก ladyboy กะเทย สาวประเภทสอง ก็ติดอันดับคำถามที่คนถามถึงประเทศนี้บ่อยที่สุด
คู่มือนี้พูดถึงความหมายของคำเหล่านั้น ที่มา สังคมไทยมองคนที่ถูกเรียกด้วยคำเหล่านี้อย่างไร และผู้มาเยือนควรวางตัวอย่างไร เนื้อหาเป็นเรื่องวัฒนธรรม ถ้าสนใจโชว์คาบาเร่ต์และบาร์ ตามคู่มือที่เกี่ยวข้องท้ายหน้า
คำว่า “ladyboy”
Ladyboy เป็นคำอังกฤษที่เกิดในไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ใช้เรียกคนที่ถูกระบุเพศชายตอนเกิดแต่ใช้ชีวิตเป็นผู้หญิงหรือในแบบผู้หญิง คนไทยก็ใช้เองเวลาพูดอังกฤษ บนป้าย และในชื่อโชว์ สาวประเภทสองส่วนใหญ่ที่คุณเจอก็รู้จักและใช้คำนี้
แต่คำนี้ยังไม่เป็นทางการและออกจะเชยอยู่บ้าง หลายคนที่ถูกเรียกแบบนี้รับได้ในบรรยากาศสบาย ๆ หรือในย่านนักท่องเที่ยว บางคนกลับรู้สึกว่าเป็นการลดทอน เพราะชวนให้คิดว่าเป็นครึ่งหนึ่งอย่างนี้ อีกครึ่งเป็นอีกอย่าง ในฐานะแขก ให้ดูจากคนที่อยู่ตรงหน้าเป็นหลัก
คำไทย: กะเทยและสาวประเภทสอง
กะเทยคือคำไทยที่ใช้กันทุกวัน เคยครอบคลุมคนหลากหลายกลุ่มมานาน ทั้งผู้ชายท่าทางอ่อนหวาน เกย์ คนที่มีเพศกำกวมแต่กำเนิด และผู้หญิงข้ามเพศ ปัจจุบันส่วนใหญ่หมายถึงผู้หญิงข้ามเพศและคนที่ถูกระบุเพศชายตอนเกิดแต่มีความเป็นหญิง ขึ้นกับคนพูดและน้ำเสียง คำนี้อาจกลาง ๆ อาจเอ็นดู หรืออาจล้อเลียน
สาวประเภทสองแปลตรงตัวว่า “ผู้หญิงอีกประเภทหนึ่ง” เป็นคำสุภาพที่ให้เกียรติกว่า ผู้หญิงข้ามเพศหลายคนชอบคำนี้ และสื่อก็ใช้ คนไทยรุ่นใหม่หลายคนพูดว่าผู้หญิงข้ามเพศไปเลย หรือใช้คำอังกฤษ trans woman
- Ladyboy: ภาษาอังกฤษ ไม่เป็นทางการ เจอได้ทุกที่ในย่านท่องเที่ยว
- กะเทย: ภาษาไทยในชีวิตประจำวัน กลาง ๆ หรือหยาบก็ได้ แล้วแต่น้ำเสียง
- สาวประเภทสอง: คำไทยแบบสุภาพ แปลตรงตัวว่า “ผู้หญิงอีกประเภทหนึ่ง”
- ผู้หญิงข้ามเพศ (trans woman): คำสากล ได้ยินในไทยบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ
Ladyboy กับผู้หญิงข้ามเพศ ต่างกันไหม
นี่คือหนึ่งในคำถามยอดฮิต คนค้นหาเป็นภาษารัสเซียและเกาหลีบ่อยพอ ๆ กับภาษาอังกฤษ สรุปสั้น ๆ คือ “ผู้หญิงข้ามเพศ” เป็นคำสากลสำหรับผู้หญิงที่ถูกระบุเพศชายตอนเกิด ส่วน “ladyboy” และ “กะเทย” เป็นคำท้องถิ่นของไทยที่ทับซ้อนกับคำนั้น แต่มีประวัติและน้ำหนักความหมายเป็นของตัวเอง
ในชีวิตจริงเส้นแบ่งพร่าเลือนและเป็นเรื่องเฉพาะตัว บางคนที่ถูกเรียกว่า ladyboy มองตัวเองว่าเป็นผู้หญิงธรรมดา บางคนเรียกตัวเองว่ากะเทย เป็นอีกหมวดที่อยู่ระหว่างชายกับหญิงหรืออยู่นอกทั้งสอง บางคนใช้ฮอร์โมนหรือผ่าตัด บางคนไม่ทำและจะไม่ทำ ไม่มีข้อไหนทำให้ใคร “จริง” มากหรือน้อยกว่ากัน แหล่งเดียวที่เชื่อถือได้ว่าเธอมองตัวเองอย่างไรคือตัวเธอเอง และเฉพาะเมื่อเธอเลือกจะบอก
กะเทยในประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมไทย
ความหลากหลายทางเพศไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับไทย คัมภีร์พุทธเก่าแก่และขนบพื้นบ้านก็บันทึกถึงคนที่ไม่ได้เป็นชายหรือหญิงแบบตรงตัวไว้แล้ว และคำว่ากะเทยก็อยู่ในภาษามานาน พุทธศาสนาเถรวาท ศาสนาของคนส่วนใหญ่ มักมองอัตลักษณ์ทางเพศเป็นเรื่องกรรมและเส้นทางของแต่ละคน มากกว่าจะเป็นบาป นี่คือเหตุผลหนึ่งที่ทัศนคติในไทยค่อนข้างผ่อนคลายกว่าหลายประเทศ
ช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 กะเทยก้าวขึ้นมาอยู่หน้าเวทีของวงการบันเทิงไทย คาบาเร่ต์ในพัทยา ตามมาด้วยกรุงเทพฯ และภูเก็ต ทำให้โชว์สุดอลังการกลายเป็นจุดดึงดูดสำคัญ และการประกวดนางงามข้ามเพศ เช่น มิสทิฟฟานี่ยูนิเวิร์ส (จัดที่พัทยา) กับมิสอินเตอร์เนชั่นแนลควีน ก็ออกอากาศและมีแฟนติดตามเหมือนเวทีประกวดอื่น ๆ วัฒนธรรมป๊อปไทยเต็มไปด้วยนักแสดง นักร้อง นางแบบ และอินฟลูเอนเซอร์ข้ามเพศ
มองเห็นได้ ไม่ได้แปลว่าง่าย สังคมไทยใจกว้างในชีวิตประจำวัน แต่อนุรักษ์นิยมกว่าเมื่อพูดถึงความคาดหวังของครอบครัว การรับรองการเปลี่ยนเพศทางกฎหมายยังจำกัดและยังถกเถียงกันอยู่ ผู้หญิงข้ามเพศจำนวนมากเจอการเลือกปฏิบัติในที่ทำงาน ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่หลายคนไปลงเอยในวงการบันเทิง ความงาม และงานบริการ การสมรสเพศเดียวกันถูกกฎหมายในไทยเมื่อปี 2025 ทั้งกฎหมายและบรรยากาศจึงยังขยับอยู่
จะได้พบที่ไหน
ทุกที่ สาวประเภทสองทำงานในห้างสรรพสินค้า เคาน์เตอร์เครื่องสำอาง โรงแรม ร้านอาหาร สายการบิน ออฟฟิศ และร้านทำผม ทั้งในกรุงเทพฯ และเมืองเล็กต่างจังหวัด ส่วนใหญ่ไม่เกี่ยวกับชีวิตกลางคืนเลย และการเหมาเอาว่าเกี่ยวคือความผิดพลาด
ในย่านท่องเที่ยว คุณจะเห็นพวกเธอบนเวทีโชว์คาบาเร่ต์ใหญ่ ๆ ซึ่งเป็นโชว์ยามค่ำที่คนนิยมที่สุดในประเทศ และในย่านกลางคืนของกรุงเทพฯ และพัทยา ที่มีบาร์ไม่กี่ร้านขึ้นชื่อเรื่องพนักงานสาวประเภทสอง ร้านนวดบางร้านก็มีหมอนวดสาวประเภทสองและบอกไว้อย่างเปิดเผย
มารยาท
คนไทยส่วนใหญ่สบาย ๆ และรอยยิ้มช่วยได้เยอะ กติกาง่าย ๆ ไม่กี่ข้อกันช่วงเวลาอึดอัดได้เกือบหมด
- ใช้สรรพนามผู้หญิงกับคนที่แสดงตัวเป็นผู้หญิง และเรียก “คุณ” เมื่อต้องการคำเรียกที่สุภาพ
- อย่าถามเรื่องผ่าตัด ฮอร์โมน อวัยวะเพศ หรือชื่อเดิมตอนเกิด คุณไม่ถามใครแบบนี้ ก็อย่าถามเธอ
- อย่าถ่ายรูปคนบนถนน ในร้าน หรือขณะทำงานโดยไม่ขอก่อน ข้อยกเว้นเดียวคือนักแสดงคาบาเร่ต์หลังโชว์ การโพสท่าถ่ายรูปเป็นส่วนหนึ่งของงาน และทิปเล็กน้อยเป็นธรรมเนียม
- อย่าชี้ จ้อง กระซิบ หรือเล่น “ทายสิ” กับเพื่อน คนอื่นรู้ตัว และมันทำให้อับอาย
- เลิกใช้คำเหยียด แม้จะพูดเล่น Ladyboy กะเทยในน้ำเสียงกลาง ๆ หรือผู้หญิงข้ามเพศ ก็เพียงพอแล้ว
- ในบาร์และร้านนวดใช้กติกาเดิม สุภาพ ยอมรับคำปฏิเสธ และจ่ายที่เคาน์เตอร์ ไม่ใช่จ่ายกันเป็นการส่วนตัว
ตอบสั้น ๆ
Ladyboy เป็นคำดูถูกไหม? ปกติไม่ใช่ ใช้กันทั่วไปในไทย สาวประเภทสองเองก็ใช้ แต่บางคนไม่ชอบ สาวประเภทสองหรือผู้หญิงข้ามเพศเป็นตัวเลือกที่ให้เกียรติกว่า
Ladyboy ภาษาไทยเรียกว่าอะไร? ภาษาพูดคือกะเทย ถ้าต้องการความสุภาพใช้สาวประเภทสอง
คนไทยยอมรับสาวประเภทสองหรือเปล่า? โดยกว้าง ๆ ยอมรับ และเห็นอยู่ทุกวัน แต่อคติยังมี ทั้งในที่ทำงานและในบางบ้าน
ดูโชว์ ladyboy ได้ที่ไหน? กรุงเทพฯ พัทยา ภูเก็ต และเชียงใหม่ล้วนมีคาบาเร่ต์ คู่มือคาบาเร่ต์ของเราอธิบายวิธีจอง
- โชว์คาบาเร่ต์ ladyboy: กรุงเทพฯ พัทยา ภูเก็ต เชียงใหม่
- นวดกับหมอนวดสาวประเภทสอง และบาร์ ladyboy
- นวดนูรุหรืออาบอบนวดครั้งแรก: สิ่งที่ควรรู้
- พัทยา
- กรุงเทพฯ
- Ladyboy พัทยา: บาร์วอล์กกิ้งสตรีทและคาบาเร่ต์ถนนสาย 2
- Ladyboy กรุงเทพฯ: นานาพลาซ่า สีลม คาลิปโซ่
- Ladyboy ภูเก็ต: ป่าตอง ถนนบางลา ไซม่อนคาบาเร่ต์
- Ladyboy เชียงใหม่: คาบาเร่ต์เล็ก ๆ และบาร์ลอยเคราะห์


